Ankara’da açılan Büyük Millet Meclisi, varlığını sürdürmek için acilen disiplinli bir askeri güce ihtiyaç duyuyordu. Çünkü dağınık haldeki milis güçleriyle düşmanın büyük ve modern saldırılarını durdurmak imkansızdı. Albay İsmet Bey komutasındaki düzenli Türk ordusu, Batı Cephesi’nde ilk kez kuruldu. Ankara’daki Büyük Millet Meclisi, varlığını sürdürmek için disiplinli bir orduya ihtiyaç duyuyordu. Albay İsmet Bey komutasındaki düzenli ordu, 6-10 Ocak 1921’de ilk büyük sınavını verdi.
Savaşın Nedenleri ve Çerkes Ethem İsyanı Krizleri
Yunan ordusu bu ilk büyük taarruzu başlatırken Ankara’nın iç krizlerini çok iyi fırsat bildi. Zira o günlerde Kuva-yı Milliye lideri Çerkes Ethem, düzenli orduya katılmamak için isyan etmişti. Batı Cephesi birlikleri, kendi içindeki bu tehlikeli isyanı bastırmakla uğraşıyordu.
Bunun yanı sıra İtilaf Devletleri, Sevr Antlaşması’nı Ankara Hükümeti’ne zorla kabul ettirmek amacıyla acele ediyordu. Yunanistan ise bu karmaşadan yararlanıp Eskişehir’i ele geçirerek demiryolu hatlarını kontrol etmek istedi. Bu nedenle İngilizlerin sağladığı tam askeri destekle İnönü mevzilerine doğru hızla harekete geçtiler. Kısacası I. İnönü, iç isyanların gölgesinde başlayan çok riskli bir varoluş mücadelesiydi.
Siperlerdeki Büyük Direniş ve Geri Çekilme
Batı Cephesi Komutanı Albay İsmet Bey, askeri birliklerini İnönü mevzilerinde stratejik olarak konuşlandırdı. Türk askeri, sayıca kendisinden üç kat üstün olan Yunan ordusuna karşı siperlerde devleşti. Fakat 9 Ocak günü düşmanın yoğun baskısı nedeniyle Türk birlikleri geri çekilme planları yaptı.
Buna rağmen askerlerin sarsılmaz azmi ve yapılan karşı taarruzlar, 10 Ocak günü savaşın kaderini tamamen değiştirdi. Yunan kurmay heyeti, Türk ordusunun bu beklenmedik direnci karşısında ağır kayıplar vererek geri çekildi. Böylelikle yeni kurulan düzenli Türk ordusu, çıktığı bu ilk askeri sınavdan büyük bir zaferle ayrıldı. Nitekim bu başarı, Çerkes Ethem İsyanı’nın da tamamen bastırılmasını sağladı.
Meclisin Kurumsallaşması ve Siyasi-Hukuki Sonuçlar
Bunun yanı sıra cephede kazanılan bu ilk başarı, Ankara’da devasa bir hukuki uyanış doğurdu. Çünkü meclis, ordunun bu gücüne dayanarak 20 Ocak 1921 günü ilk anayasasını (Teşkilat-ı Esasiye) ilan etti. Halkın devlete olan güveni artınca, meclis içindeki tüm çatlak sesler ve muhalefet tamamen sustu.
Ayrıca milletin sönmeyen bağımsızlık inancını taçlandırmak adına 12 Mart 1921’de İstiklal Marşı’nı resmen kabul ettiler. Dolayısıyla I. İnönü Zaferi, askeri bir başarı olmanın ötesinde, yeni devletin kurumsal kimliğini inşa etti. Sonuç olarak cephedeki ilk kurşun, Ankara’da modern bir devlet mekanizmasının doğmasını hızlandırdı.
Siyasi ve Hukuki Açıdan I. İnönü Muharebesi
Cephede kazandığımız bu ilk başarı, Ankara’da devasa bir hukuki uyanış doğurdu. Çünkü meclis, ordunun bu gücüne dayanarak Teşkilat-ı Esasiye kanununu ilan etti. Bunun yanı sıra milletin sönmeyen bağımsızlık inancını taçlandırmak adına İstiklal Marşı’nı resmen kabul ettiler. Dolayısıyla bu zafer, yeni devletin kurumsal kimliğini çok kısa sürede inşa etti. [1, 2, 3]
Üstelik bu askeri zafer, uluslararası alanda büyük diplomatik başarıları da hızlandırdı. Örneğin Avrupa, Büyük Millet Meclisi’ni Londra Konferansı’na resmi olarak davet etti. Ayrıca Sovyet Rusya ile tarihi Moskova Antlaşması’nı imzalayarak dış siyasetteki kilitleri tamamen açtılar
I. İnönü Muharebesi’nin Mirası
Modern tarihçiler I. İnönü Muharebesi’ni düzenli ordunun meşruiyet testi olarak kabul ederler. Örneğin Sina Akşin gibi uzmanlar bu süreci, “bir devletin ordusuyla birlikte doğuşu” şeklinde yorumlar. Oysa bazı eleştirel popüler anlatılar bu muharebeyi sadece küçük bir sınır çatışması gibi görerek küçümser. Onlara göre asıl büyük ve planlı savaşlar daha sonraki aylarda yaşanmıştır.
Buna rağmen her iki akademik bakış da çok net bir ortak noktada buluşur. Çünkü I. İnönü’de bu düzenli ordu başarısız olsaydı meclis anayasa yapamaz ve askeri inancını kaybederdi. Sonuç olarak bugün sahip olduğumuz egemen devlet yapısı, 1921’de o ilk zafer mührünü vuran iradenin mirasıdır.
