Emperyalist güçlerin yüz yıl önce bu coğrafyada çizdiği haritalar, petrol merkezleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Özellikle Sevr Antlaşması, bölgede kukla ve özerk yapılar kurarak Türkiye’yi kuşatmayı hedefliyordu. İngiliz devlet arşivleri, petrol bölgelerini ele geçirmek adına hazırlanan resmi raporlarla doludur. Nitekim Mondros sonrasında vatanı işgal edenler, planlarını gerçekleştirmek için her türlü enstrümanı kullandılar.
Lozan ve İzmit Basın Toplantısı Kararlılığı
Buna karşın yeni Türkiye, Lozan’da ortak bir millet tezini kararlılıkla savundu. Aynı şekilde Mustafa Kemal Paşa da İzmit basın toplantısında konuyu açıkça özetledi. Atatürk, bölgede yeni bir sınır çizilmesinin ülkeyi mahvedeceğini belirtti. Çünkü İngiltere, Lozan’da kendi tezlerini dayatmak için yoğun çaba harcıyordu.
Stratejik Kıskaç ve Musul Vilayeti
Atatürk, ekonomik ve siyasi açıdan Musul vilayetini çok kıymetli görüyordu. Zira İngiltere, Musul üzerinden Türkiye sınırlarını sürekli tehdit etmek istiyordu. İsmet Paşa’nın büyük direnişine rağmen, Lozan’da bu kördüğüm çözülemedi. Dolayısıyla konu, Milletler Cemiyeti’ne ve taraflar arasındaki ikili görüşmelere kaldı. Nihayetinde İngiltere, konuyu çözümsüz bırakarak kendi lehine bir zemin hazırladı.
Haliç Konferansı ve Tezgâhlanan İsyanlar
Fakat Haliç Konferansı’nda İngiliz temsilciler, haksız yere yeni topraklar talep ettiler. Türk heyeti bu hukuksuz talepleri reddedince görüşmeler aniden kesildi. Hemen ardından bölgede planlı azınlık ayaklanmaları patlak verdi. Bunun üzerine Milletler Cemiyeti, Brüksel Hattı ile Musul bölgesini tamamen Irak’a bıraktı. Tam bu sırada çıkan Şeyh Sait İsyanı ise masadaki elimizi tamamen zayıflattı.
1926 Ankara Antlaşması ve Sınır Rejimi
Sonuç olarak Türkiye, bu askeri ve siyasi baskılar karşısında Ankara Antlaşması’nı imzaladı. Böylece bugünkü Türkiye-Irak sınırı resmi ve hukuki olarak çizildi. Özellikle antlaşmanın 5. maddesi, bu sınırın kesinliğini ve bozulmazlığını hükme bağladı. Zira taraflar, sınırı değiştirecek her türlü girişimi engellemeyi taahhüt ettiler. Kısacası bu sınır rejimi, uluslararası hukuka göre süresizdir.
Cumhuriyet rejiminin ilk yıllarında karşılaştığı yapısal tehditleri tam anlamak için, bir diğer çalışmamız olan TBMM Açılışı ve Milli Egemenlik Destanı Analizi başlıklı makalemizi de mutlaka incelemelisiniz. Çünkü kurucu iradenin felsefi kökleri geleceğimizi aydınlatır.
2017-03-19
