İnsan, içine doğduğu gürültünün kuşatması altındayken, varoluşunu ancak dünyayı paranteze aldığı o radikal kesintide, kalbinin sessizlik arzusunda bulur.
Aslında dünyayı sessize almak, dışarıdan dayatılan tüm kimlikleri askıya alarak kalbin o en saf, en derin arzusuna—kendi sessizlik tapınağına—doğru atılan radikal bir adımdır.
İnsan, gürültünün içine doğar ve tüm ömrünü o gürültüyü evcilleştirmeye çalışarak geçirir. Sokaklar, ekranlar, durmaksızın konuşan kalabalıklar ve zihnin kendi içindeki bitmek bilmeyen uğultusu…
Modern yaşam, insanı her an bir uyarıcıya yanıt vermeye, hıza ortak olmaya ve durmaksızın üretmeye zorlar.
Her yanımız bu denli kuşatılmışken, içimizden bir ses aniden yükselir ve bize kadim bir hakikati fısıldar: Kalp, sessizlik arzu eder. Bu arzu, sıradan bir yorgunluk emaresi ya da sesten kaçış dürtüsü değildir.
Bu, insanın kendi özüne, varoluşun o ilk ve saf çıplaklığına dönme iradesidir. Heidegger’in işaret ettiği gibi; insan ancak sessizlikte, varlığın sesini duyabilir. Gürültü bittiğinde başlayan o derin sessizlik, aslında varoluşun kendi üzerine düşünmeye başladığı andır.
Kalp sessizlik arzu eder, çünkü insan, en çok kendi sesinden uzak düştüğünde yorulur.
Karmaşa…
Sosyolojik bir çalkantının tam ortasında yaşıyoruz. Modern toplum, bireyi çıkardığı gürültünün şiddetiyle ölçer. Ne kadar çok konuşursak, ne kadar çok bildirim alırsak, ne kadar görünür olursak o kadar “var” olduğumuzu sanıyoruz.
Byung-Chul Han’ın “Yorgunluk Toplumu” olarak adlandırdığı bu çağda, sürekli bir performans ve iletişim histerisi içindeyiz. Kendimizi tüketene kadar aktifiz. İşte tam bu noktada, dünyayı sessize almak radikal bir eylemdir.
Fenomenolojinin öncüsü Husserl’in dünyayı “paranteze alma” kavramı gibi, dışsal tüm yargıları, beklentileri ve sistemin dayatmalarını bir anlığına askıya almaktır bu.
Dünyayı sessize almak, sistemi ve onun hız illüzyonunu durdurma kararlılığıdır. Dünyanın sesini kıstığımızda geride kalan boşluk bir mahrumiyet değil, aksine insanın kendi iç egemenliğini yeniden ilan ettiği büyük bir özgürlük alanıdır.
Bu özgürlük alanı, dinsel ve tasavvufi geleneklerde en yüce tefekkür makamı olarak kabul görür.
Kadim bilgeler, Tanrı’nın gürültünün kaba lisanıyla değil, sessizliğin incelikli ve kalbi diliyle konuştuğunu bilir. Söz, insanı maddede ve iddiada tutar; sessizlik ise manaya kanatlandırır.
Tasavvuftaki “samt” (susma) disiplini, dili susturarak kalbi konuşturma sanatıdır. Kalp, dünyayı sessize aldığında kendi tapınağına çekilir. Orada ne bir unvan, ne bir kavga ne de mülkiyet hırsı barınabilir.
Sessizlik…
İnsan ancak dünyayı susturduğunda, varlığın gizli melodisini ve Yaradan’ın sessiz kelamını işitmeye başlar.
Sessizlik, bir yok oluş veya dünyadan el etek çekme eylemi değildir; aksine dünyayı gerçekten anlamak için atılan en asil adımdır.
Kalp sessizliği arzu eder, çünkü sadece o mutlak sessizlikte insan, kendi ruhunun sesini duyacak kadar kendine yaklaşır.
Bugün dünya konuşmuyor artık; bağırıyor. Şehirler bağırıyor, ekranlar bağırıyor, kalabalıklar bağırıyor. Herkes bir şey söylüyor fakat kimse hakikatin önünde durup dinlemiyor.
İnsan, sesin çoğaldığı bu çağda anlamı kaybediyor. Gürültü büyüyor, ruh küçülüyor.
Sessize almak dünyayı tam da bu yüzden bir kaçış değil, bir direniştir. İnsanın kendi kalbini koruma biçimidir.
Çünkü kalp, gürültüyle değil sükûnetle çalışır. Bir ağacın kökü nasıl karanlıkta büyürse insanın iç tarafı da sessizlikte derinleşir.
Modern hayat insana sürekli hareket öneriyor. Daha hızlı düşünmesini, daha hızlı konuşmasını, daha hızlı tüketmesini istiyor.
Sosyoloji bize şunu gösteriyor: İnsan artık yaşadığı hayatı hissetmeden tüketiyor. Kalabalıkların ortasında duran birey, kendi içine yabancılaşıyor.
Bir kahve masasında oturan dört insanın aynı anda telefon ekranına eğilmesi, çağımızın en sessiz trajedisidir. Çünkü artık yalnızlık odalarda değil; kalabalıkların içinde yaşanıyor.
Oysa insan ruhu aceleyle olgunlaşmaz. Hakikat, hızdan hoşlanmaz.
Derinlik sessizlik ister. Felsefe yüzyıllardır bunu anlatıyor. İnsan, dış dünyanın uğultusundan çekilmeden kendisini tanıyamıyor.
Düşünce büyük cümlelerden değil, uzun susuşlardan doğuyor. Çünkü insan bazen konuşarak değil, sustuğunda büyüyor.
Bir dağın heybeti nasıl sessizliğinden gelirse olgun insanın ağırlığı da sesini yükseltmemesinden gelir.
Dinlerin kalbe yaptığı vurgu da burada anlam kazanıyor. Kalp yalnızca et taşıyan bir organ değildir; insanın yönünü belirleyen iç merkezdir.
Bu yüzden kadim gelenekler sessizliği boşluk saymadı. Tefekkür, murakabe, inziva…
Hepsi insanın kendi içindeki dağınıklığı toparlama çabasıydı. İnsan sustuğunda yalnız kalmıyordu; aksine kendisine yaklaşıyordu.
Belki de bu yüzden dua, en çok kalabalık dağıldığında anlam kazanır. Gece herkes sustuğunda insan ilk kez kendi içindeki sesi duyar. Ve o ses çoğu zaman dünyanın gürültüsünden daha hakikidir.
Sessize almak dünyayı, hayatı reddetmek değildir. Dünyanın insanın içine taşmasını engellemektir. Çünkü dışarıdaki karmaşa içeriye dolduğunda kalp yorulur. Yorulan kalp öfkelenir. Öfkelenen insan merhameti unutur.
Bugün insanlığın en büyük yoksulluğu iç huzurdur. Her şeye bağlanan insan, kendisini kaybediyor.
Her sesi duyan insan, hakikati işitemiyor. Çünkü insan bazen dünyayı susturmadan kendisini duyamaz.
