Bilgi Çağında Dokümantasyonun Gücü ve “Kalpaksız Kuvayı Milliyeci” Ruhu
Türkiye’nin sosyo-politik modernleşme sürecinde, medya ile siyaset ilişkisini rasyonel bir düzleme oturtan en özgün figür Uğur Mumcu’dur. O, geleneksel kanaat önderi tiplemesinden tamamen sıyrılmıştır. Çünkü bilgiyi ve belgeyi birincil kaynak haline getiren “araştırmacı gazetecilik” ekolünün Türkiye’deki kurucu aktörüdür. Uğur Mumcu’nun düşünsel dünyası anti-emperyalist, laik ve tam bağımsızlıkçı köklere sahipti. Bu nedenle onun bu dik duruşu, toplum tarafından bir “Kalpaksız Kuvayı Milliyeci” kimliği olarak kabul gördü.
Onun toplumsal hafızamıza kazınan ünlü bir aforizması vardır: “Bilgi sahibi olunmadan fikir sahibi olunamaz.” Bu söz, salt bir retorik değildir. Aksine pozitivist bir metodolojinin, akademik disiplinin ve entelektüel namusun köşe taşıdır. Hukukçu kimliği, ona analitik bir düşünme yetisi kazandırmıştır. Böylece Mumcu, toplumsal olayların görünen yüzünün ötesine geçmiş ve yapısal ağları deşifre etmiştir. Gazeteciliğe ve insan haklarına bakışını ise şu sözüyle mühürlemiştir: “Bir kişiye yapılan haksızlık tüm topluma karşı işlenmiş bir suçtur. Susanlar da bu insanlık suçlarına katılmış olur.”Kısacası o, güce boyun eğmeyen ve halkın çıkarlarını her şeyin üstünde tutan bir kamu vicdanıydı
Soğuk Savaş Jeopolitiği: Gladio, Kontrgerilla ve Silah Kaçakçılığı
Uğur Mumcu’nun gazetecilik yaptığı dönem, iki kutuplu dünya düzeninin en sert zamanıydı. Nitekim Soğuk Savaş jeopolitiğinin Türkiye üzerindeki sancıları o yıllarda yoğun biçimde hissediliyordu. Mumcu, Türk dış politikasının tam bağımsızlıkçı ve anti-emperyalist bir çizgide olması gerektiğini savunuyordu. Bu yüzden Türkiye’nin NATO’ya entegrasyonu sonrası devlet mekanizmalarında yaşanan yapısal dönüşümleri radikal bir dille eleştirdi.
NATO, Gladio ve Özel Harp Dairesi
Mumcu, Soğuk Savaş dönemindeki yeraltı örgütlenmelerini Türkiye’de ilk deşifre eden isimlerden biridir. Özellikle Batı blokunun komünizmle mücadele gerekçesiyle kurdurduğu yapıların üzerine gitmiştir. Kamuoyunda Kontrgerilla veya derin devlet olarak adlandırılan bu odakların izini sürmüştür. Çünkü bu yapılar, NATO bünyesindeki Özel Harp Dairesi ile doğrudan bağlantılıydı.
Mumcu, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 darbelerine giden süreçteki kitlesel provokasyonları inceledi. Örneğin Kahramanmaraş, Çorum ve Sivas olaylarında bu yapıların parmak izi olduğunu kanıtladı. Abdi İpekçi gibi aydın suikastlarının arkasında da aynı Gladio tipi yapılar vardı. Sonuç olarak bu illegal oluşumların, egemen bir devletin hukuki denetimi dışında kaldığını ortaya koydu. Dahası bu yapıların, CIA gibi uluslararası istihbarat servislerinin yönlendirmesine açık birer operasyon aparatı olduğunu belgeledi.
Silah Kaçakçılığı ve İdeolojilerin Finansmanı
Mumcu, dış politika ve iç güvenlik dengesini analiz ederken terör örgütlerinin ideolojilerine takılıp kalmadı. Aksine doğrudan finansal kaynaklarına ve lojistik ağlarına odaklandı. Silah Kaçakçılığı ve Terör adlı çalışmalarında bu durumu netçe ortaya koydu. Buna göre Soğuk Savaş’ın iki kutbu da Türkiye’yi istikrarsızlaştırmak istiyordu. Bu amaçla illegal silah ticaretini fonladılar ve bu ticarete göz yumdular.
Bulgaristan merkezli devlet şirketi Kintex üzerinden yürütülen mafya rotalarını deşifre etti. Buna ek olarak Bekir Çelenk ve Abuzer Uğurlu gibi mafya liderlerinin organize ettiği ağları ortaya çıkardı. Bu hat üzerinden gelen silahlar, Türkiye’deki sağ ve sol terör örgütlerine eş zamanlı olarak dağıtılıyordu. Mumcu, bu kirli trafiği ticaret sicil gazeteleri ve mahkeme tutanaklarıyla ispat etti. Böylelikle ideolojik kavgaların arkasındaki gerçek ekonomik-jeopolitik motoru açığa çıkardı.
Literatür Değerinde Dört Temel Eser ve Yapısal Çözümlemeler
Mumcu’nun telif ettiği eserler, yakın tarih çalışmaları için birer birincil kaynak (primary source) niteliğindedir. Çünkü bu kitaplar, Türkiye’nin kriz dinamiklerini anlamada hala birer kılavuz işlevi görmektedir.
Rabıta (1987) – Siyasal İslam’ın Uluslararası Finansmanı
Mumcu, bu çalışmasında din olgusunun uluslararası siyasette nasıl araçsallaştırıldığını inceler. Özellikle Avrupa’daki Türk işçilerinin dini örgütlenmelerinin arkasındaki finansal ağları araştırmıştır.
Suudi Arabistan merkezli Rabıtat al-Alam al-Islami (Dünya İslam Birliği) adlı örgütün faaliyetlerini deşifre etti. Bu örgüt, Avrupa’daki Türk imamlarının maaşlarını ödüyordu. Üstelik bu durum, Kenan Evren dönemindeki resmi kararnamelerle onaylanmıştı. Mumcu bunu belgeleriyle ortaya koydu. Sonuç olarak eser, laiklik ilkesinin zedelenmesinin ulusal egemenlik üzerindeki büyük risklerini gözler önüne serer.
Tarikat-Siyaset-Ticaret (1988) – Kamusal Sızıntılar ve Kayıt Dışı Ekonomi
Bu eser, cemaatleşmenin neo-liberal ekonomik dönüşümle birleşerek nasıl bir güç odağına evrildiğini analiz eder.
Kitapta holdingleşen tarikatların bürokratik kadrolaşması incelenmiştir. Özellikle Milli Eğitim ve İçişleri Bakanlıkları içindeki dönüşüm ele alınmıştır. Mumcu, “kutsal değerlerin” paravan olarak kullanıldığını göstermiştir. Böylece kamusal kaynakların kayıt dışı ekonomiye ve yeşil sermayeye aktarılmasını şeffaf hale getirmiştir. Kısacası kitap, günümüz sosyo-politik kırılmalarını yıllar öncesinden öngören yapısal bir projeksiyondur.
Papa-Mafya-Ağca (1984) – Küresel İstihbarat Savaşları
Mehmet Ali Ağca’nın 1981 yılında Papa II. Jean Paul’e düzenlediği suikast girişimi bu çalışmanın merkezindedir. Eser, Soğuk Savaş döneminin mikro ve makro ittifaklarını çözümler.
İtalyan gizli servisi (SISMI), Bulgar istihbaratı ve Türk mafyasının iç içe geçtiği girift ilişkileri deşifre etmiştir. Ayrıca Ağca’nın cezaevinden kaçırılmasından Papa’yı vurmasına kadar geçen süreci incelemiştir. Bu süreçteki lojistik desteğin, Batı Alman ve Roma istihbarat ağlarıyla kesişimini mahkeme tutanaklarıyla ortaya koymuştur. Bu nedenle olay, basit bir cinayet teşebbüsü değildir. Aksine Doğu ve Batı bloklarının istihbarat savaşı olarak okunması gereken bir başyapıttır.
Kürt-İslam Ayaklanması 1919-1925 (1991) – Tarihsel Arşiv ve Teopolitik
Cumhuriyet’in kuruluş yıllarındaki mikro-milliyetçi ve teokratik isyanları inceleyen bu kitap, tarihsel materyalist bir yaklaşımla kaleme alınmıştır. Özellikle Şeyh Said İsyanı mercek altına alınmıştır.
Bölgedeki feodal yapıların emperyalist güçlerle kurduğu pragmatik iş birlikleri analiz edilmiştir. Mumcu, bu analizi doğrudan İngiliz arşiv belgelerine dayandırmıştır. Böylece din motivasyonunun, aslında Musul-Kerkük petrolleri üzerindeki İngiliz çıkarlarını korumak adına nasıl bir maske olarak kullanıldığını belgelemiştir. Sonuç olarak eser, güncel etnik ve dinsel çatışmaların tarihsel kökenlerini anlamak adına vazgeçilmez bir referanstır.
24 Ocak 1993, Ölümsüzleşen Miras ve Fikirlerin Ebediyeti
Cumhuriyet Gazetesi’nde 25 Ağustos 1975’te yayımlanan “Sesleniş” başlıklı yazı adeta bir manifestodur. O yazıda “Dağ gibi karayağız birer delikanlıydık… Vurulduk ey halkım, unutma bizi…” diyerek toplumun ortak acılarına tercüman olmuştur. Ne yazık ki Uğur Mumcu, 24 Ocak 1993’te Ankara’da Karlı Sokak’taki evinin önünde suikasta kurban gitti. Arabasına konulan C-4 tipi plastik bombanın patlaması sonucu hayatını kaybetti.
Onu susturmak isteyen odakların gözden kaçırdığı önemli bir gerçek vardı. Çünkü bedenler fani olsa da fikirler kurşun geçirmezdir ve bombalarla yok edilemez. Mumcu, tam da Ortadoğu denklemindeki istihbarat ağları, silah kaçakçılığı ve PKK arasındaki en tehlikeli ilişkileri (Kürt Dosyası) tamamlamak üzereyken katledildi. Ancak ardında zamana meydan okuyan sarsılmaz bir entelektüel doktrin bıraktı.
Uğur Mumcu’nun bıraktığı fikir mirası, salt bir geçmiş muhasebesi değildir. Aksine Türkiye’nin bugünü ve yarını için bir erken uyarı manifestosudur. O, popülizmin ve manipülasyonun esir aldığı modern medya düzenine karşı büyük bir vasiyet bırakmıştır. Bu vasiyet, “fikri takip” ve “kamusal sorumluluk” ilkeleridir. Genç kuşaklara bıraktığı en büyük miras ise dogmalardan arınmış anti-emperyalist bir bağımsızlık bilincidir. Aynı zamanda laikliğin toplumsal barışın yegane teminatı olduğu gerçeğidir. Her ne pahasına olursa olsun adaletin izini sürme iradesidir. Çünkü onun felsefesinde gazetecilik, güce yaranma aracı değildir. Bilakis halk adına hesap sorma, karanlıkta kalmış olanı gün yüzüne çıkarma ve toplumun demokratik direncini diri tutma eylemidir.
Bugün onun bu felsefi mirasını ve bilimsel metodolojisini yaşatmak adına ailesi tarafından Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı (UMAG) kurulmuştur. Vakıf, düzenlediği eğitimler, araştırma bursları ve panellerle yeni nesil “kalpaksız kuvayı milliyecileri” yetiştirmektedir. Kısacası burası, onun fikirlerini geleceğe taşıyan yaşayan bir okuldur. Fiziken aramızdan koparılan Uğur Mumcu, kalemiyle açtığı yolda yürümeye devam ediyor. Sonuç olarak sönmeyen fikirleri ve eğilmeyen karakteriyle Türk basınının ebedi meşalesi olmayı sürdürüyor.
