Kütahya-Eskişehir hatlarında geri çekilen Türk ordusu, Sakarya Nehri’nin doğusunda yeni bir savunma hattı kurdu. Çünkü Yunan ordusu, Türklerin bu zor durumundan yararlanıp Ankara’yı tamamen ele geçirmek istiyordu. İtilaf Devletleri’nin tam askeri desteğini alan düşman, 23 Ağustos 1921 günü büyük bir taarruz başlattı. Tarihe Melhame-i Kübra yani “en kanlı savaş” olarak geçen Sakarya Meydan Muharebesi, 22 gün 22 gece sürdü.
Yeni Bir Askeri Doktrin: “Hattı Müdafaa Yoktur, Sathı Müdafaa Vardır”
Yunan ordusu muazzam teknik üstünlüğüyle Türk savunma hatlarını ilk günlerde yer yer yarmayı başardı. Zira Türk birlikleri silah ve cephane yönünden düşmandan katbekat zayıf bir durumdaydı. Bu kritik aşamada Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, dünya askeri tarihini değiştiren o meşhur emrini verdi. “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır” dedi.
Nitekim bu emir uyarınca, mevzisini kaybeden her askeri birlik ilk bulduğu tepede yeniden savunma yaptı. Böylelikle klasik cephe savaşı mantığı yerini topyekun bir vatan savunması stratejisine bıraktı. Dolayısıyla bu esnek ve sarsılmaz taktik, Yunan ordusunun saldırı gücünü ve enerjisini siperlerde tamamen tüketti. Kısacası Sakarya, askeri zekanın imkansızlıkları yendiği muazzam bir kurmay dehasının zaferidir.
Cephenin Efsanevi Komutanları ve Stratejik Akıl
Bu devasa meydan savaşını, askeri dehalarıyla tarihi baştan yazan çok güçlü komutanlar yönetti. Şüphesiz muharebenin sevk idaresinde Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) Paşa çok hayati bir rol aldı. Fevzi Paşa, harika askeri harita bilgisiyle her tepenin savunma planını kusursuzca çizdi.
Bunun yanı sıra Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa da ordunun lojistik ve askeri dengesini başarıyla korudu. Cephede Mümtaz Çeçen Paşa ve Selahattin Adil Paşa gibi isimler tümenleri zafere doğru sürdü. Süvari tümenleri ise düşmanın yan hatlarına sızarak Yunan ordusunun tüm ikmal bağlarını kesti. Böylelikle bu dev komuta kademesi, tarihin en uzun meydan savaşını askeri bir zaferle taçlandırdı.
Canı Pahasına Savaşan Unutulmaz Kahramanlar
Ancak bu zafer sadece planlarla değil, kahramanların canı pahasına sergilediği fedakarlıklarla bitti. Savaş o kadar kanlı geçti ki ordu, subay kadrosunun çok büyük bir kısmını cephede kaybetti. Bu nedenle tarihçiler Sakarya Savaşı’na doğrudan “Subaylar Savaşı” adını da verirler.
Örneğin Mangal Dağı ve Duatepe hatlarında binlerce genç subay ve asker vatan için şehit düştü. Kadın kahramanlarımızdan Şerife Bacı ise kağnısıyla cepheye mühimmat taşırken donarak hayatını kaybetti. Nitekim bu unutulmaz sivil ve askeri kahramanlar, bağımsızlık inancının çelikten birer abidesi haline geldi. Halk, evindeki çarıklarını ve buğdayını bu kahraman orduya can suyu olarak teslim etti.
Zaferi Taçlandıran Diplomatlar ve Tarihi Antlaşmalar
Sakarya’da kazanılan askeri başarı, dış dünyada Ankara Hükümeti’nin diplomatik ağırlığını muazzam bir şekilde artırdı. Özellikle Sovyet Rusya kontrolündeki Kafkas cumhuriyetleri ile 13 Ekim 1921 günü Kars Antlaşması’nı imzaladılar. Bu antlaşmayla Türkiye’nin bugünkü Doğu sınırı hiçbir tartışmaya yer bırakmayacak şekilde kesinleşti.
Sonunda Fransa da Anadolu’da daha fazla tutunamayacağını anlayarak 20 Ekim 1921’de Ankara Antlaşması‘nı imzaladı. Fransa, meclisi ve Misak-ı Milli’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olarak güney topraklarımızdan tamamen çekildi. Dolayısıyla askeri zafer, İtilaf blokunu parçalayarak yeni Türk devletinin uluslararası alandaki yasal konumunu güçlendirdi.
Sonuç Olarak Sakarya Zaferi
Modern tarihçiler Sakarya Meydan Muharebesi’ni Türk milletinin savunma tarihinin zirve noktası şeklinde görürler. Örneğin Sina Akşin gibi uzmanlar bu hassas süreci, 1683 Viyana bozgunundan beri süren geri çekilişin durduğu yer sayar. Oysa bazı dar popüler anlatılar bu zaferi sadece sıradan bir nehir savunması gibi yorumlamayı tercih eder. Onlara göre bu büyük askeri başarı, Yunan ordusunun yaşadığı basit bir lojistik hatanın sonucudur.
Buna rağmen her iki akademik bakış açısı da ortak bir noktada buluşur. Çünkü Sakarya’da bu sarsılmaz inanç gösterilmeseydi meclis dağılır ve Büyük Taarruz asla planlanamazdı. Nitekim bugünkü özgür devlet yapımız, o en karanlık günlerde “Ya istiklal ya ölüm” diyerek düşmanı dize getiren sarsılmaz kurmay aklın mirasıdır.
