Aziz Augustinus, asırlar öncesinden zamanın o en büyük gizemini tek bir cümleyle özetledi. İnsan, üzerine düşünmediği anlarda zamanın akışını bütünüyle bildiğini zanneder. Ancak onu kelimelerle açıklamaya bizzat çalıştığında, derin bir sessizliğe kilitlenir. Modern dünya, bu bilmediğimiz zamanı bizlere delice bir hızla bütünüyle dayatıyor. Sonuç olarak kurulan durma sanatı, bu amansız koşturmacaya karşı ruhumuzu koruyan en güçlü sığınaktır.
Hız Asrının İstilası ve Görünmez Hapishane
Modern çağın insanı, zamanı sürekli yakalamaya çalışan yorgun birer koşucuya dönüştü. Çünkü teknoloji ve şehir hayatı, bizleri her saniye daha hızlı olmaya bizzat zorluyor. Hızlı yemek yiyor, hızlı kararlar alıyor ve dostlukları bile hızla bütünüyle tüketiyoruz. Nitekim bu kontrolsüz ivme, insan ruhunda kalıcı bir kaygı ve sığlık meydana getirdi. Zamanı verimli kullanma illüzyonu, aslında bizi kendi hayatımıza yabancılaştıran sinsi bir hapishanedir. Dolayısıyla hızı kutsayan bu sistem, insanın kendi iç sesini duymasını tamamen engelledi. Bilakis ruh, ancak yavaşladığı ve bütünüyle durduğu anlarda kendi öz hakikatine yaklaşır.
Kronos’un Vahşeti ve Kairos’un Mukaddes Anı
Antik Yunan düşünürleri, zaman kavramını iki farklı isimle hafızalara bizzat kazıdı. Bunlardan ilki olan Kronos, saatlerin amansızca tıkırdayan o zalim ve niceliksel akışını simgeler. Kronos, kendi çocuklarını bile acımasızca yutan ve durdurulması imkansız olan doğrusal bir canavardır. Oysa Kairos, zamanın niteliğini, yani ruhun hakikatle buluştuğu o eşsiz ve mukaddes anı ifade eder. Modern insan, Kronos’un o mekanik çarkları arasında her gün bütünüyle ezilmeyi bizzat seçiyor. Oysa durma eylemi, insanı saatlerin köleliğinden çıkarıp Kairos’un o zamansız ufkuna anında bizzat taşır.
Sinematik Zaman ve Tarkovski’nin “Zamanı Mühürlemek” Felsefesi
Yanı sıra, zamanı durdurma arzusu sanat dünyasında da en büyük felsefi arayış oldu. Büyük yönetmen Andrei Tarkovski, sinemayı doğrudan “zamanı mühürlemek” sanatı olarak bizzat tanımladı. O, kameranın saniyede akan yirmi dört karesini ruhun derinliklerini göstermek için yavaşlattı. Uzun ve duru planlarıyla, izleyiciyi perdede akan o yavaş zamanın içine bütünüyle çekti. Tarkovski’nin sineması, hız asrının dayattığı o sabırsız montaj estetiğine karşı en asil başkaldırıdır. Zira mühürlenen zaman, insana sadece bakmayı değil, baktığı şeyi kalbiyle görmeyi de bizzat öğretir.
Durma Sanatı ve Bilinçli Bir Eylemsizlik
Bu doğrultuda yavaşlamak, dünyadan bütünüyle kaçmak veya tembellik yapmak kesinlikle değildir. Aksine durmak, akıntıya karşı koyan çok güçlü ve entelektüel bir eylemdir. İnsan, adımlarını yavaşlattığında etrafındaki ağaçları, gökyüzünü ve insanların yüzlerini gerçekten bizzat görür.
“Zaman, akıp giden bir nehir değil; insanın durup içine daldığı derin ve sonsuz bir okyanustur.”
Bu bilinçli duruş, modern dünyanın bizi mecbur ettiği o anlamsız tüketim çarkını tamamen kırar. Padişahların veya komutanların bile sefer ortasında durup nefes tazelediği kadim bir dünyadan geliyoruz. Bilgiyle ve sükunetle donanan bir vicdan, hızın yarattığı o kör edici sisi bütünüyle dağıtır.
Geleceğe Kalan Sessiz Zaman Kapsülleri
Ek olarak, her insanın gün içinde kendine ait güvenli bir “parantez” yaratması gerekir. Gecenin sessizliğinde, bir fincan kahvenin kokusunda veya bir kitabın sayfalarında zamanı bizzat durdurebilirsiniz. Yıllar önce kaybettiğimiz canların hatıraları bile, ancak bu yavaş anlarda zihnimizde yeniden can bulur. Örneğin şairlerin ve filozofların asırlık ölümsüz eserleri, hep bu sessiz zaman kapsüllerinde bizzat üretildi. Sonuç olarak, durmayı başaran insan, Augustinus’un o açıklayamadığı zamanı kalbiyle bütünüyle hissetmeye başlar.
Sonuç
Özetle hız asrı; bizden sadece dakikalarimizi değil, insani derinliğimizi de acımasızca çalıyor. Nitekim zamanın kölesi olmaktan kurtulmak, ancak bu felsefi yavaşlama hamlesiyle mümkün olacaktır. Bugün durma sanatını hayatımıza bir rehber yapmak, ruhumuzu geleceğe daha emin adımlarla taşımamızı kesinlikle sağlayacaktır.
