ADEM KARA

Tarihin akışına bakıp bazen hayaller kurarız. “Acaba o dönem başka bir şey olsaydı bugün nasıl bir dünyada yaşardık?” sorusu hepimizin aklındadır. Türk insanının zihnini en çok kurcalayan soru ise bellidir. “Mustafa Kemal Atatürk 10 yıl daha yaşasaydı ne olurdu?” Yani 1948’e kadar aramızda olsaydı neler değişirdi? Sanırım sadece ben değilimdir bu soruyu düşünmüş olan…

Gelin, kahvenizi alın ve zaman makinesine atlayın. Türkiye’nin o alternatif 10 yılına; siyasi aktörlerin değişen kaderlerine, kurumsal dönüşüme bakalım. 1948 mirasının bizi 2000’li yıllarda nereye taşıyacağına dair içten ve samimi bir yazı kaleme aldım.

1. “Kişilerin” Değil, “Kurumların” Devleti Olurduk

Cumhuriyetin ilk 15 yılı çok zorlu geçti. Bu yüzden her şey Atatürk’ün vizyonu etrafında döndü. Ancak bu durum geçici bir rejim zorunluluğuydu.

Eğer Atatürk 10 yıl daha yaşasaydı gücü kurumlara dağıtırdı. Çünkü o, cumhuriyetin isimlere bağımlı kalmasını hiç istemiyordu.

• Güçler Ayrılığı: Bu ilke erkenden anayasal güvenceye kavuşurdu. Bu sayede meclis, hükümeti gerçekten denetlerdi.
• Anayasa Mahkemesi: Bu yüksek yargı organı 1961 yılını beklemezdi. Muhtemelen 1940’ların başında bizzat Atatürk’ün eliyle hayata geçerdi.
• Tarafsız Cumhurbaşkanlığı: Atatürk, cumhurbaşkanlığı makamını yavaş yavaş tarafsız bir hakem konumuna çekerdi. Sonuç olarak icrayı tamamen başbakanlığa bırakırdı.

2. Üç Büyük Aktörün Değişen Kaderi: İnönü, Bayar ve Menderes

Ulu Önder’in 1948’e kadar yaşaması, Türk siyasetinin lider kadrosunu da tamamen etkilerdi. Hatta bu isimlerin tarihteki imajları kökten değişirdi.

İsmet İnönü: “Milli Şef” Değil, Cumhuriyetin Muazzam Teknisyeni

Gerçek tarihte Atatürk’ün vefatıyla İnönü cumhurbaşkanı oldu. Özellikle II. Dünya Savaşı şartlarında “Milli Şef” unvanını aldı. Savaşın getirdiği ekonomik buhranın faturasını ise halk ona kesti.

• Alternatif Senaryoda: İnönü hiçbir zaman tek adam olmazdı. Çünkü Atatürk’ün en güvendiği kurmay başkanı olarak kalırdı. Savaş yıllarında muhtemelen Dışişleri Bakanı veya Başbakan olurdu. Bu yüzden diplomasi trafiğini kusursuz yönetirdi. Kısacası tarihe yıpranmış bir lider olarak geçmezdi.

Celal Bayar: Rövanşist Bir Lider Değil, Ekonominin Baş Mimarı

Celal Bayar, Atatürk’ün son başbakanıydı. Özellikle iktisadi kalkınma onun uzmanlık alanıydı. Gerçek tarihte ise CHP’den koptu ve Demokrat Parti’yi kurdu. Bu durum İnönü ile sert bir iktidar kavgası başlattı.

• Alternatif Senaryoda: Bayar, CHP içindeki ekonomik kanadın lideri kalırdı. Hatta Atatürk, çok partili hayatı planlarken Bayar’a kontrollü bir muhalefet partisi kurdururdu. Ancak bu parti rejimle kavga etmezdi. Sadece “ekonomik büyüme” odaklı liberal bir merkez parti olurdu.

Adnan Menderes: Trajik Bir Sondan Vizyoner Bir Başbakanlığa

Adnan Menderes’in 1960 darbesi sonrası idam edilmesi büyük bir trajedidir. Oysa Menderes’i genç yaşta meclise bizzat Atatürk sokmuştu.

• Alternatif Senaryoda: Atatürk’ün tedrisatından geçen, çok daha olgun bir Menderes görürdük. 1940’larda tarımsal kalkınmayı savunan parlayan bir yıldız haline gelirdi. En önemlisi de 1960 darbesi hiç yaşanmazdı. Çünkü sivil sistem erkenden kurumsallaşırdı. Menderes ise sandıkla gelip sandıkla giden en parlak modern başbakanımız olurdu.

3. Darbeler Tarihi Hiç Yaşanmazdı: Atatürk 10 Yıl Daha Yaşasaydı Ordu Nasıl Şekillenirdi?

Türkiye’nin siyasi hafızasındaki en büyük yaralar askeri müdahalelerdir. 1960, 1971 ve 1980 darbeleri ülkeye çok zaman kaybettirdi. İlginçtir ki bu darbelerin tamamı “Atatürkçülük” bahanesine sığındı.

İşte en büyük kırılma burada yaşanırdı: Asker kökenli olmasına rağmen ordunun siyaset dışı kalmasını isteyen tek lider Atatürk’tü. Onun 10 yıllık ek süresi, ordunun kışlada kalma kültürünü kalıcı hale getirirdi. Rejimi koruma görevini ise sivil yargı ve meclis üstlenirdi. Bu yüzden askeri vesayet zinciri daha doğmadan kırılırdı.

4. Kapsayıcı Bir Laiklik ve Gerçek Vatandaşlık Kültürü

Savaş yıllarının sert uygulamaları, halkın bir kesiminde devlete karşı kırgınlık yaratmıştı. Ancak Atatürk, son 10 yılında bu kırgınlıkları kesinlikle tamir ederdi.

Laiklik, “din karşıtlığı” gibi algılanan dar kalıplardan çıkardı. Çünkü devlet, inanç özgürlüğünü tam güvenceye alırdı. Hurafelerden uzak ve rasyonel bir çizgi otururdu. Ayrıca 1940’ların faşizan dünyasına inat, modern bir “Anayasal Vatandaşlık” bağı kurulurdu.

5. Geleceğe Bakış: 1948 Mirasının 2000’li Yıllardaki Yansıması

Peki, bu sağlam kurumsal miras bizi 2000’li yıllarda nereye taşırdı? Gerçek tarihteki krizleri düşününce karşımıza büyüleyici bir Türkiye çıkıyor:

• Ekonomik İstikrar: 1940’larda kesintiye uğramayan üretim hamlesi meyvelerini verirdi. Köy Enstitüleri sayesinde Türkiye, 2000’li yıllara teknoloji ihraç ederek girerdi. Örneğin uçak ve motor endüstrimiz dünyada marka olurdu. Güney Kore’nin 1980’lerdeki atılımını biz 1960’larda tamamlardık.
• Kutuplaşmasız Toplum: Biz bugün hâlâ kimlik siyasetinden çok yoruluyoruz. Ancak Atatürk’ün kapsayıcı vizyonu sayesinde bu fay hatları erken erirdi. Bu yüzden 2000’lerin Türkiye’sinde siyaset, yapay zeka ve dijital dönüşüm üzerinden yürürdü.
• Küresel Konumumuz: Türkiye, Batı dünyasının sadece bir “ileri karakolu” olmazdı. Tam tersine kurumların kurucu ortağı haline gelirdi. 2000’li yıllarda AB kapısında beklemezdik. Hatta Avrupa vizyonunu bizzat biz şekillendirirdik. Dünyanın en parlak zihinlerini çeken bir bilim merkezi olurduk.

Özetle: 1948’de Atılan Tohum, 2000’lerde Ulu Bir Çınar

Atatürk 1948’de aramızdan ayrıldığında arkasında sarsılmaz bir hukuk devleti bırakırdı. İnönü’nün diplomasiyi yönettiği, Bayar’ın ekonomiyi büyüttüğü bir Türkiye hayal edin. Menderes’in ise modern bir lider olarak bu yapıda adilce yarıştığını düşünün.

İnönü’nün devlet aklıyla dış politikayı yönettiği, Celal Bayar’ın ekonomiyi büyüttüğü, Adnan Menderes’in modern bir başbakan olarak parladığı ve bu sağlam temel üzerinde yükselen bir milenyum Türkiyesi… Darbelerle zaman kaybetmemiş, enerjisini iç kavgalara değil küresel rekabete harcamış, huzurlu ve refah içinde bir Türkiye. Sanırım hepimizin hayal ettiği o modern ülke, tam da bu alternatif tarihte gizli.